این مقاله بر اساس گزارش رسمی انجمن تولیدکنندگان فولاد ایران (ISPA)، آمار انجمن جهانی فولاد (worldsteel) و گزارش‌های تحلیلی S&P Global و Fastmarkets تهیه شده است.
مقدمه
صنعت فولاد ایران در نیمه نخست سال ۱۴۰۵ یکی از پرچالش‌ترین دوره‌های خود را پشت سر گذاشت. برخلاف سال ۱۴۰۴ که با رشد ۶.۲ درصدی تولید همراه بود، آمار شش‌ماهه نخست سال جاری نشان‌دهنده افت ۵.۷ درصدی تولید فولاد است که ارزش آن بیش از ۴۵۰ میلیون دلار برآورد می‌شود. این افت ناشی از ترکیب چند عامل همزمان بوده است: جنگ ۴۰ روزه، محدودیت‌های انرژی، تغییرات ناگهانی مقررات صادراتی و بحران تأمین مواد اولیه در منطقه معدنی سنگان.
این گزارش تحلیلی، بر اساس داده‌های رسمی انجمن تولیدکنندگان فولاد ایران (ISPA)، آخرین آمار انجمن جهانی فولاد و گزارش‌های تحلیلی بین‌المللی، تصویری جامع از وضعیت تولید، صادرات و چشم‌انداز بازار فولاد و سنگ آهن در نیمه نخست ۱۴۰۵ ارائه می‌دهد.
۱. تولید فولاد: افت ۵.۷ درصدی و کاهش یک میلیون تنی
بر اساس آمار انجمن تولیدکنندگان فولاد ایران، تولید فولاد در شش ماه ابتدای سال ۱۴۰۵ بیش از یک میلیون تن کاهش داشته است. این افت در حالی رخ داده که ظرفیت اسمی تولید فولاد ایران حدود ۶۰ میلیون تن است، در حالی که تولید واقعی در حدود ۳۲ میلیون تن قرار دارد.
جدول ۱: تغییرات تولید محصولات زنجیره فولاد در نیمه نخست ۱۴۰۵
| محصول | تغییر نسبت به مدت مشابه ۱۴۰۴ | منبع |
|---|---|---|
| فولاد میانی | کاهش ۲۸٪ | بانک اقتصاد |
| آهن اسفنجی | کاهش ۳۸٪ | بانک اقتصاد |
| اسلب | کاهش نزدیک به ۶۰٪ | بانک اقتصاد |
| میلگرد | کاهش ۱۱.۷٪ | اقتصاد آفرین |
| ورق فولادی | کاهش ۹.۶٪ | اقتصاد آفرین |
| تسمه فولادی | کاهش ۸.۵٪ | اقتصاد آفرین |
منبع: گزارش انجمن تولیدکنندگان فولاد ایران (ISPA) و گزارش‌های تحلیلی داخلی
نکته کلیدی: افت شدید تولید فولاد میانی (کاهش ۲۸ درصدی) و آهن اسفنجی (کاهش ۳۸ درصدی) نشان‌دهنده فشار مضاعف بر زنجیره تولید است، زیرا این محصولات خوراک اصلی بخش‌های پایین‌دستی محسوب می‌شوند.
۲. بحران تأمین مواد اولیه: ضربه سنگین به منطقه سنگان
منطقه معدنی سنگان که تا پیش از اسفند ۱۴۰۴ به‌عنوان «عسلویه سنگ‌آهن ایران» شناخته می‌شد، امروز با بحران جدی استخراج سنگ‌آهن و کاهش تولید کنسانتره و گندله مواجه است.
چالش‌های کلیدی منطقه سنگان:
-
کمبود مواد ناریه (آنفو): رشد ۶۹۲ درصدی قیمت آنفو در یک سال گذشته و توزیع قطره‌چکانی این ماده حیاتی، عملیات استخراج را مختل کرده است.
-
توقف تولید: در چهار ماهه نخست سال ۱۴۰۵، تحویل کلوخه سنگ‌آهن به کارخانه‌های فرآوری به شدت کاهش یافته است.
-
عدم‌النفع عظیم: شرکت‌های فعال در این منطقه متحمل عدم‌النفع هزاران میلیارد تومانی شده‌اند.
تنها چهار کارخانه شاخص منطقه سنگان، بخش عمده‌ای از ظرفیت مواد اولیه فولادسازی کشور را تأمین می‌کنند و حجم قابل‌توجه ۱۳.۱ میلیون تن کنسانتره و ۱۲.۵ میلیون تن گندله تولید می‌کنند.
۳. صادرات: ممنوعیت ۶۶ کد تعرفه‌ای و شوک به بازارهای صادراتی
یکی از مهم‌ترین تصمیمات تجاری نیمه نخست ۱۴۰۵، ممنوعیت صادرات ۶۶ کد تعرفه‌ای شامل اسلب، ورق گرم، ورق سرد، ورق قلع‌اندود، ورق‌های پوشش‌دار و تسمه رنگی بود که در ششم اردیبهشت ۱۴۰۵ اعمال شد.
این ممنوعیت بر پایه مصوبه شورای عالی امنیت ملی و با هدف تأمین نیاز بازار داخلی و مدیریت شرایط اضطراری پس از آسیب به بخشی از ظرفیت تولید در جنگ اعمال شد.
پیامدهای این تصمیم:
-
فشار بر درآمد ارزی تولیدکنندگان: بخش قابل‌توجهی از تولیدکنندگان برای تأمین نقدینگی و ارز مورد نیاز خود به بازارهای صادراتی وابسته بودند.
-
سردرگمی بازار: تغییر پیدرپی مقررات صادرات به یکی از متغیرهای اصلی بازار تبدیل شد.
-
رفع محدودیت: در نهایت، محدودیت صادرات اسلب در تیرماه ۱۴۰۵ توسط ایمیدرو لغو شد.
قیمت‌های صادراتی: در اوایل سپتامبر ۲۰۲۶، قیمت‌های صادراتی بیلت ایران در محدوده ۴۱۰ تا ۴۱۵ دلار در هر تن FOB قرار داشت.
۴. جایگاه جهانی: بازگشت به رتبه دوازدهم؟
بر اساس داده‌های انجمن جهانی فولاد، ایران در ژانویه ۲۰۲۶ با تولید ۲.۶ میلیون تن فولاد خام، رشد ۱۵.۱ درصدی را نسبت به مدت مشابه سال قبل تجربه کرد. با این حال، حملات هوایی به کارخانه‌های فولاد خوزستان و مبارکه در فروردین ۱۴۰۵ منجر به کاهش شدید تولید شد.
تحلیل رتبه‌بندی:
-
اسفند ۱۴۰۴ (مقارن با سه‌ماهه نخست ۲۰۲۶): ایران با تولید ۷.۲۶ میلیون تن، همچنان دهمین تولیدکننده بزرگ فولاد جهان بود.
-
پس از حملات: ایران به رتبه دوازدهم سقوط کرد و ویتنام با تولید ۸.۵ میلیون تن در چهار ماهه نخست ۲۰۲۶، جایگزین آن در فهرست ده تولیدکننده برتر شد.
-
چهار ماه متوالی خارج از فهرست: از تیرماه ۱۴۰۵، ایران برای چهارمین ماه متوالی از جمع ۱۰ فولادساز برتر جهان خارج شد.
۵. چشم‌انداز قیمت سنگ آهن: کف ۹۵ دلاری و پیش‌بینی کاهش بلندمدت
بازار سنگ آهن در سال ۲۰۲۶ با نوسانات قابل‌توجهی همراه بوده است. شاخص IODEX در مارس ۲۰۲۶ پس از آغاز جنگ خاورمیانه، ۱۰ درصد افزایش یافت و به ۱۱۰ دلار در هر تن CFR چین رسید که بالاترین سطح از جولای ۲۰۲۴ بود.
پیش‌بینی‌های کلیدی:
| منبع | پیش‌بینی ۲۰۲۶ | چشم‌انداز بلندمدت |
|---|---|---|
| موسسه BMI | میانگین ۱۰۱ دلار | کاهش به ۷۸ دلار تا ۲۰۳۴ |
| گلدمن ساکس | کف ۹۰–۹۵ دلار | — |
| تحلیل‌های بازار | میانگین ۹۰–۹۵ دلار | کاهش ۳٪ در ۲۰۲۶ و ۲٪ در ۲۰۲۷ |
منبع: گزارش‌های ILNA، دنیای معدن و مؤسسات بین‌المللی
نکته مهم: صادرات سنگ آهن ایران در هشت ماهه نخست ۲۰۲۶ بالغ بر ۱۰.۴۶ میلیون تن با ارزش ۷۰۰.۶ میلیون دلار بوده است.
نتیجه‌گیری و چشم‌انداز
صنعت فولاد ایران در نیمه نخست ۱۴۰۵ با چالش‌های بی‌سابقه‌ای روبرو شد که ترکیبی از عوامل ژئوپلیتیکی، محدودیت‌های انرژی، بحران تأمین مواد اولیه و تغییرات ناگهانی مقررات صادراتی بود. افت ۵.۷ درصدی تولید و خروج از فهرست ده تولیدکننده برتر جهان، نشان‌دهنده شدت این چالش‌هاست.
سه محور کلیدی برای آینده:
-
تثبیت تأمین مواد اولیه: حل بحران مواد ناریه در منطقه سنگان و احیای استخراج سنگ آهن، پیش‌شرط بازگشت به مسیر رشد تولید است.
-
تعادل میان بازار داخلی و صادراتی: سیاست‌گذاری پایدار در حوزه صادرات، بدون ایجاد شوک به درآمد ارزی تولیدکنندگان، ضروری است.
-
بازسازی ظرفیت‌های آسیب‌دیده: ترمیم خسارات ناشی از جنگ به کارخانه‌های فولاد خوزستان و مبارکه برای بازگشت به جایگاه دهم جهانی.
برای خریداران و فعالان بازار فولاد، این وضعیت به معنای ضرورت رصد دقیق‌تر روندهای عرضه و تقاضا، توجه به محدودیت‌های صادراتی و اتخاذ استراتژی‌های تأمین منعطف‌تر است.
منابع
-
انجمن تولیدکنندگان فولاد ایران (ISPA) — گزارش شش‌ماهه ۱۴۰۵
-
انجمن جهانی فولاد (worldsteel) — آمار تولید ژانویه–ژوئن ۲۰۲۶
-
گزارش S&P Global — تحلیل بازار سنگ آهن Q2 2026
-
گزارش Fastmarkets — چشم‌انداز سنگ آهن ۲۰۲۶
-
گزارش‌های تحلیلی دنیای اقتصاد، ایلنا و ماهنامه پردازش
آخرین به‌روزرسانی: مهر ۱۴۰۵
این مقاله بر اساس گزارش‌های رسمی و منتشرشده تهیه شده است. برای مشاهده گزارش‌های کامل، به منابع ذکرشده مراجعه کنید.