این مقاله بر اساس گزارش رسمی انجمن تولیدکنندگان فولاد ایران (ISPA)، آمار انجمن جهانی فولاد (worldsteel) و گزارش چشم‌انداز کالایی بانک جهانی تهیه شده است.
مقدمه
صنعت فولاد ایران در سال ۱۴۰۴ مسیری پرچالش اما امیدوارکننده را طی کرد. در حالی که محدودیت‌های شدید انرژی در تابستان و زمستان، تولید بسیاری از واحدهای فولادی را با اختلال مواجه کرده بود، آمار نهایی منتشرشده نشان می‌دهد که تولید فولاد خام کشور با رشد ۶.۲ درصدی به ۳۲.۱ میلیون تن رسید و به سطح تولید سال ۱۴۰۲ بازگشت. این بازگشت، حاصل ورود ظرفیت‌های جدید تولیدی و مدیریت بهینه منابع انرژی توسط فولادسازان بوده است.
این گزارش تحلیلی، بر اساس داده‌های رسمی انجمن تولیدکنندگان فولاد ایران، آخرین آمار انجمن جهانی فولاد و گزارش چشم‌انداز کالایی بانک جهانی، تصویری جامع از وضعیت تولید، صادرات و چشم‌انداز بازار فولاد و سنگ آهن ارائه می‌دهد.
۱. تولید فولاد خام: بازگشت به کانال ۳۲ میلیون تن
آمار انجمن تولیدکنندگان فولاد ایران نشان می‌دهد تولید فولاد خام کشور در سال ۱۴۰۴ به ۳۲.۱ میلیون تن رسید که نسبت به سال قبل رشد ۶.۲ درصدی را تجربه کرده است. این رقم برابر با تولید سال ۱۴۰۲ است و نشان‌دهنده بازگشت صنعت فولاد به مسیر رشد پس از یک سال نوسان است.
با این حال، تولید کل محصولات فولادی کشور در همین بازه با افت ۱.۸ درصدی مواجه شد. این تناقض نشان می‌دهد که رشد تولید در بخش بالادست زنجیره (فولاد خام) با رشد متناسب در بخش پایین‌دست (محصولات نهایی) همراه نبوده است.
نکته کلیدی: آهن اسفنجی با رشد ۱۶ درصدی، بیشترین افزایش تولید را در میان محصولات زنجیره فولاد ثبت کرد. این رشد ناشی از ورود ظرفیت‌های جدید به مدار تولید بوده است. در مقابل، تولید گندله و کنسانتره سنگ آهن در همان سطوح سال گذشته ثابت ماند که نشانه‌ای از تشدید کمبود مواد اولیه برای واحدهای احیای مستقیم است.
جدول ۱: خلاصه تولید زنجیره فولاد ایران در سال ۱۴۰۴
| محصول | تولید ۱۴۰۴ | تغییر نسبت به ۱۴۰۳ | منبع |
|---|---|---|---|
| فولاد خام | ۳۲.۱ میلیون تن | +۶.۲٪ | ISPA |
| آهن اسفنجی | ~۳۹ میلیون تن | +۱۶٪ | ISPA |
| کنسانتره سنگ آهن | ~۷۳.۳ میلیون تن | تقریباً ثابت | وزارت صمت |
| گندله | ~۶۲.۳ میلیون تن | تقریباً ثابت | وزارت صمت |
| کل محصولات فولادی | — | -۱.۸٪ | ISPA |
منبع: گزارش انجمن تولیدکنندگان فولاد ایران (ISPA) و آمار وزارت صمت
۲. استخراج سنگ آهن: زنگ خطر کاهش ۹ درصدی
در بخش بالادست زنجیره، آمار وزارت صمت نشان می‌دهد استخراج سنگ آهن کشور در سال ۱۴۰۴ با افت ۹ درصدی از ۱۲۷ میلیون تن به ۱۱۵ میلیون تن کاهش یافت. این کاهش ۱۲ میلیون تنی، عمدتاً در استان خراسان رضوی و حوزه معدنی سنگان رخ داده است.
فعالان این حوزه نسبت به تشدید افت تولید در سال‌های آینده در صورت تداوم محدودیت‌های سوخت، مواد ناریه و ماشین‌آلات هشدار داده‌اند. این کاهش استخراج، پایداری زنجیره تأمین فولاد را در میان‌مدت تحت‌الشعاع قرار می‌دهد.
۳. صادرات: رشد ۳۸ درصدی حجم زنجیره فولاد
بر اساس گزارش انجمن تولیدکنندگان فولاد ایران، حجم صادرات کل زنجیره فولاد کشور در ۱۰ ماهه سال ۱۴۰۴ رشد ۳۸ درصدی را تجربه کرد و ارزش صادرات محصولات زنجیره آهن و فولاد با رشد ۲۲ درصدی از ۶.۵ میلیارد دلار فراتر رفت که معادل کل صادرات سال ۱۴۰۳ است.
جدول ۲: عملکرد صادرات زنجیره فولاد در ۱۰ ماهه ۱۴۰۴
| محصول | حجم صادرات (هزار تن) | تغییر | ارزش صادرات (میلیون دلار) | منبع |
|---|---|---|---|---|
| کنسانتره و گندله سنگ آهن | ~۲۰,۰۰۰ | +۶۸٪ و +۲۸٪ | — | ISPA |
| میلگرد شاخه | ۱,۹۳۹ | -۱۷٪ | ۹۲۵ | ISPA |
| مقاطع تخت فولادی | — | +۱۹۵٪ | ۵۶۳ | ISPA |
| تیرآهن | ۱۲۲ | -۳۳٪ | ۸۷ | ISPA |
منبع: گزارش انجمن تولیدکنندگان فولاد ایران (ISPA) – ۱۰ ماهه ۱۴۰۴
تحلیل روند صادرات: رشد چشمگیر صادرات کنسانتره و گندله سنگ آهن (به‌ترتیب ۶۸ و ۲۸ درصد) نشان‌دهنده روند صعودی صادرات مواد اولیه زنجیره فولاد است. در مقابل، صادرات مقاطع طویل فولادی با کاهش ۱۰ درصدی مواجه شد که تیرآهن با ۳۳ درصد افت، بیشترین کاهش را تجربه کرد.
در بخش مقاطع تخت فولادی، رشد ۱۹۵ درصدی حجم و ۱۳۲ درصدی ارزش صادرات، این بخش را به یکی از پویاترین حوزه‌های صادراتی فولاد ایران تبدیل کرده است.
بازارهای هدف اصلی صادرات فولاد ایران همچنان کشورهای همسایه به‌ویژه عراق و افغانستان هستند. قیمت صادراتی شمش ایران در محدوده ۴۰۰ تا ۴۱۵ دلار به ازای هر تن FOB ثابت مانده و بخش عمده تقاضا از این بازارها شکل می‌گیرد.
۴. جایگاه ایران در تولید جهانی فولاد
بر اساس داده‌های انجمن جهانی فولاد، ایران در سال ۲۰۲۵ میلادی با تولید ۳۲ میلیون تن فولاد خام، دهمین تولیدکننده بزرگ جهان بوده است. ایران همچنین با تولید ۳۷.۲ میلیون تن آهن اسفنجی، دومین تولیدکننده بزرگ DRI در جهان است و نزدیک به یک‌چهارم تولید جهانی این محصول راهبردی را به خود اختصاص داده است.
با این حال، در سال ۲۰۲۶ و به‌دنبال تشدید تنش‌های ژئوپلیتیکی و اختلالات عملیاتی، ایران برای چندین ماه متوالی از فهرست ۱۰ تولیدکننده برتر فولاد جهان خارج شد و ویتنام با رشد ۲۶.۸ درصدی تولید، جایگزین آن شد. این تغییر جایگاه، ناشی از توقف تولید در برخی واحدهای فولادی و اختلال در لجستیک صادراتی بوده است.
۵. چشم‌انداز قیمت سنگ آهن در ۲۰۲۶–۲۰۲۷
گزارش چشم‌انداز کالایی بانک جهانی (آوریل ۲۰۲۶) نشان می‌دهد که برخلاف سایر فلزات پایه مانند آلومینیوم و مس که به رکوردهای تاریخی رسیده‌اند، قیمت سنگ آهن در سال‌های ۲۰۲۶ و ۲۰۲۷ به زیر سطح سال ۲۰۲۰ کاهش خواهد یافت. دلیل اصلی این پیش‌بینی، عرضه فراوان ناشی از افزایش تولید در صادرکنندگان بزرگ و ورود ظرفیت جدید معدن سیماندو در گینه است.
در همین حال، گلدمن ساکس پیش‌بینی قیمت سنگ آهن برای سال ۲۰۲۶ را به ۹۳ دلار در هر تن افزایش داده است که ۵ دلار بالاتر از برآورد قبلی این بانک است. این افزایش پیش‌بینی ناشی از حمایت‌های کلان اقتصادی، کاهش موجودی‌ها و تاب‌آوری تولید فولاد چین بوده است، هرچند گلدمن همچنان دیدگاه نزولی نسبت به قیمت سنگ آهن دارد.
قیمت سنگ آهن با خلوص ۶۱ درصد در بازار واردات چین (CFR) در آوریل ۲۰۲۶ به بالای ۱۰۸ دلار در هر تن رسید و از سطوح زیر ۱۰۰ دلار در اوایل سال بازیابی شد.
۶. چالش انرژی: بزرگ‌ترین تهدید پیش روی صنعت فولاد
محدودیت‌های برق در تابستان و محدودیت گاز در زمستان، همچنان بزرگ‌ترین چالش پیش روی صنعت فولاد ایران است. برآوردها نشان می‌دهد محدودیت‌های انرژی طی چهار تا پنج سال گذشته حدود ۱۸ میلیارد دلار از ارزش تولید فولاد کاسته است.
در سال ۱۴۰۴، رکورد مصرف گاز در بخش خانگی و تجاری شکسته شد و مصرف این بخش‌ها به ۶۹۰ میلیون مترمکعب در روز رسید که معادل ۷۹ درصد کل گاز تحویلی به شبکه کشور است. این امر فشار مضاعفی بر تأمین گاز مورد نیاز صنایع فولادی وارد کرده است.
نتیجه‌گیری و چشم‌انداز
صنعت فولاد ایران در سال ۱۴۰۴ توانست با وجود چالش‌های متعدد انرژی و ژئوپلیتیکی، تولید خود را به سطح ۳۲ میلیون تن بازگرداند. رشد ۳۸ درصدی حجم صادرات زنجیره فولاد و فراتر رفتن ارزش صادرات از ۶.۵ میلیارد دلار، نشان‌دهنده انعطاف‌پذیری این صنعت راهبردی است.
با این حال، سه چالش کلیدی پیش روی این صنعت قرار دارد:
-
کاهش ۹ درصدی استخراج سنگ آهن که زنجیره تأمین را در میان‌مدت تهدید می‌کند.
-
محدودیت‌های مستمر انرژی که ضریب بهره‌برداری واحدها را کاهش می‌دهد.
-
پیش‌بینی کاهش قیمت جهانی سنگ آهن در ۲۰۲۶–۲۰۲۷ که حاشیه سود صادرکنندگان را تحت فشار قرار خواهد داد.
برای خریداران و فعالان بازار فولاد، این وضعیت به معنای ضرورت رصد دقیق‌تر روندهای عرضه و تقاضا و اتخاذ استراتژی‌های تأمین منعطف‌تر است.
منابع
-
انجمن تولیدکنندگان فولاد ایران (ISPA) — گزارش تولید سال ۱۴۰۴
-
انجمن جهانی فولاد (worldsteel) — آمار تولید فولاد خام ۲۰۲۵–۲۰۲۶
-
بانک جهانی — گزارش چشم‌انداز کالایی، آوریل ۲۰۲۶
-
گلدمن ساکس — پیش‌بینی قیمت سنگ آهن ۲۰۲۶
-
وزارت صمت — آمار استخراج سنگ آهن ۱۴۰۴